Tabletka dzień po — działanie i przeciwwskazania

Antykoncepcja awaryjna, czyli tzw. tabletka „dzień po”, to rozwiązanie dla osób, które chcą zapobiec nieplanowanej ciąży po niezabezpieczonym stosunku lub w przypadku niepowodzenia stosowanej metody. W Polsce pigułki te są dostępne wyłącznie na receptę, dlatego ważne jest, aby wiedzieć, kto może ją wystawić oraz jak szybko ją uzyskać. W tym artykule wyjaśniamy działanie tabletki „dzień po”, a także jakie mogą być jej skutki uboczne i przeciwwskazania.

Spis treści

1. Jak działa tabletka „dzień po”?
2. Recepta na tabletkę „dzień po” – od jakiego lekarza?
   • Czy można uzyskać receptę online?
   • Czy można kupić tabletkę dzień po bez recepty?
3. Jakie są skutki uboczne tabletki „dzień po”?
   • Czego nie robić po tabletce?
   • Jak wygląda okres po tabletce?
4. Jakie są przeciwwskazania do spożycia tabletki „dzień po”?

Jak działa tabletka „dzień po”?

Pigułka działa poprzez opóźnienie albo zahamowanie owulacji, dzięki czemu plemniki nie mają szansy na zapłodnienie. Jeśli uwolnienie komórki jajowej już nastąpiło, tabletka nie wpływa na zagnieżdżenie się zarodka i nie ma działania poronnego. Mechanizm jej działania różni się w zależności od substancji aktywnej:

• Octan uliprystalu (ellaOne) – blokuje działanie progesteronu, co powstrzymuje owulację nawet tuż przed jej wystąpieniem. Skuteczność jest najwyższa w ciągu pierwszych 24 godzin, ale lek można przyjąć do 120 godzin po stosunku.
• Lewonorgestrel (Escapelle) – syntetyczny progestagen, który opóźnia owulację, ale nie blokuje jej całkowicie, jeśli organizm jest już w trakcie owulacji. Działa najlepiej, jeśli zostanie przyjęty w ciągu 12 godzin, ale skuteczność utrzymuje się do 72 godzin.

Należy jednak pamiętać, że tabletka „dzień po” nie zadziała, jeśli doszło już do zapłodnienia i implantacji zarodka w macicy. Ponadto skuteczność pigułki może być obniżona u osób z wysokim BMI oraz w przypadku jednoczesnego stosowania niektórych leków, takich jak rifampicyna, fenytoina czy leki na HIV. W razie wątpliwości co do możliwości przyjęcia środka najlepiej skonsultować się z lekarzem.

Recepta na tabletkę „dzień po” – od jakiego lekarza?

Aby otrzymać tabletkę „dzień po”, konieczna jest recepta. Od jakiego lekarza można ją uzyskać? W Polsce tę substancję może przepisać specjalista każdej dziedziny, w tym:

• ginekolog – najczęściej wybierany specjalista do przepisania antykoncepcji awaryjnej,
• lekarz rodzinny – można poprosić o receptę podczas wizyty w przychodni POZ,
• lekarz dyżurujący – w ramach nocnej i świątecznej pomocy medycznej,
• farmaceuta – od 1 maja 2024 roku w wybranych aptekach farmaceuci mogą wystawić receptę po przeprowadzeniu krótkiego wywiadu medycznego.

Czy można uzyskać receptę online?

Tak, istnieje możliwość uzyskania preskrypcji przez internet na tabletkę „dzień po”. Od kogo można dostać e-receptę na ten środek? Podobnie, jak miało to miejsce w przypadku fizycznej wizyty, preparat wystawia każdy specjalista. Wystarczy w tym celu wypełnić formularz medyczny na E-Gabinecie lub skorzystać z konsultacji online. W większości przypadków kod do realizacji e-recepty jest wysyłany w ciągu kilkunastu minut.

Czy można kupić tabletkę dzień po bez recepty?

Nie, w Polsce wszystkie dostępne preparaty (wspomniane ellaOne czy Escapelle) wymagają recepty. W innych krajach europejskich, takich jak Francja czy Niemcy, tabletki te można kupić bez zaświadczenia lekarskiego. Jeśli jesteś w podróży, warto sprawdzić lokalne regulacje dotyczące antykoncepcji awaryjnej.

Jakie są skutki uboczne tabletki „dzień po”?

Pigułka „dzień po” może powodować pewne działania niepożądane, które zależą od organizmu i rodzaju substancji aktywnej. Do najczęściej zgłaszanych skutków ubocznych należą:

• Nudności – jeśli wymioty wystąpią w ciągu 3 godzin od zażycia tabletki, konieczne może być ponowne jej przyjęcie.
• Bóle głowy – częste działanie uboczne związane ze zmianami hormonalnymi.
• Zawroty głowy – mogą utrudniać normalne funkcjonowanie przez kilka godzin.
• Zmęczenie oraz osłabienie – uczucie senności lub braku energii.
• Bóle brzucha i skurcze – podobne do tych występujących podczas miesiączki.
• Tkliwość piersi – może utrzymywać się przez kilka dni.
• Zaburzenia cyklu miesiączkowego – okres może wystąpić wcześniej bądź później niż zwykle.

Czego nie robić po tabletce?

Po zażyciu antykoncepcji awaryjnej należy unikać stosowania innych leków hormonalnych bez konsultacji z lekarzem, ponieważ mogą one wpłynąć na skuteczność tabletki. Zaleca się także unikanie alkoholu, który może nasilić skutki uboczne, takie jak nudności i zawroty głowy.

Jak wygląda okres po tabletce?

Krwawienie zwykle pojawia się wcześniej albo później niż zwykle, a miesiączka bywa bardziej obfita bądź skąpa niż standardowo. W niektórych przypadkach może wystąpić także plamienie międzymiesiączkowe. Jeśli krwawienie nie występuje dłużej niż 7 dni, warto wykonać test ciążowy i skonsultować się z lekarzem.

Jakie są przeciwwskazania do spożycia tabletki „dzień po”?

Tabletka „dzień po” nie jest odpowiednia dla wszystkich osób. Istnieją pewne okoliczności, które mogą uniemożliwiać jej bezpieczne stosowanie. Do głównych przeciwwskazań należą:

• Alergia na składniki leku – osoby uczulone na lewonorgestrel (Escapelle) lub octan uliprystalu (ellaOne) nie powinny stosować tych preparatów.
• Ciężkie choroby wątroby – metabolizm leku może być zaburzony u pacjentów z niewydolnością wątroby.
• Ciężka astma oskrzelowa – szczególnie w przypadku stosowania ellaOne. Wpływa ona bowiem na receptory progesteronu i może mieć wpływ na układ oddechowy. U osób z ciężką astmą oskrzelową, szczególnie jeśli wymaga ona stosowania doustnych kortykosteroidów, istnieje ryzyko interakcji oraz pogorszenia kontroli nad chorobą.
• Podejrzenie lub potwierdzona ciąża – tabletka „dzień po” nie przerywa istniejącej ciąży i nie jest skuteczna w jej zapobieganiu, jeśli doszło już do implantacji zarodka.
• Niektóre schorzenia przewlekłe – np. niestabilna choroba sercowo-naczyniowa, zakrzepica czy zaburzenia krzepnięcia krwi, mogą wymagać konsultacji lekarskiej przed zastosowaniem antykoncepcji awaryjnej.

Tabletka „dzień po” to skuteczna metoda antykoncepcji awaryjnej, która pozwala uniknąć nieplanowanej ciąży w przypadku niezabezpieczonego stosunku. Aby ją uzyskać, konieczna jest recepta wystawiona przez lekarza – osobiście, online lub, od niedawna, także w wybranych aptekach przez farmaceutę. Warto pamiętać o możliwych skutkach ubocznych oraz przeciwwskazaniach do stosowania tego rodzaju antykoncepcji. Jeśli masz wątpliwości, najlepiej skonsultować się z lekarzem, który doradzi najlepsze rozwiązanie. Jeśli potrzebujesz tabletki „dzień po” na receptę z zaufanego źródła – wypełnij formularz E-Gabinetu.